Bebeğim ve Meyve Suyu

BEBEKLERDE, ÇOCUKLARDA VE GENÇLERDE MEYVE SUYU TÜKETİMİ: NE KADAR ÖNERMELİYİZ?

Her ne kadar 2008-2013 yılları arası meyve suları satışları azalmış olsa da halen 2-18 yaş arası çocukların meyve tüketiminin nerdeyse yüzde 50’si meyve sularından olmaktadır ve böylece hem lif alımı azlığı hem de gereksiz fazla kalori alımı gibi sorunlar olmaktadır. Tarihsel olarak meyve suları çocukların gelişimi için C vitamini ve su takviyesi dolayısıyla doktorlar tarafından da önerilmiş olsa da gerçekte bazı potansiyel olumsuz etkileri vardır. Yüksek şeker içeriği hem kalori alımını arttırır hem diş çürüme ihtimalini arttırır. Ek olarak protein ve lif eksikliği sonucu kilo dengesizliği olabilir (çok kilo alma veya alamama).

MEYVE SUYU İÇERİĞİ:

Meyve suyu % 100 olarak bilinen meyve suyudur. Konsantreden hazırlananlar ve % 100 meyve suyu olmayanların muhakkak şişede oranları belirtilmelidir. Bu yazıda meyve suyu denilince % 100 meyve suyu anlaşılmalıdır.

Meyve suyunun ana maddesi sudur. İkinci sırada besin olarak sükroz, fruktoz, glukoz ve sorbitol gibi karbonhidratlar (şekerler) gelir. Karbonhidrat miktarı % 11-16 gram arası olabilir. İnsan sütü ve standart bebek mamasında karbonhidrat konsantrasyonları % 7’dir. Meyve suyu az miktarda protein ve mineraller içerir. Bazı meyve sularında yüksek miktarda potasyum, vitamin A ve vitamin C bulunur. (Bazı normal ve hazır meyve suları vitamin C takviyesi ile kuvvetlendirilmiştir). Kalsiyum ile takviye edilenler süt kadar kalsiyum içerse de sütteki diğer faydalı içerikten yoksundur; magnezyum, protein gibi. Kalsiyum ile kuvvetlendirilenler de D vitamini ile de kuvvetlendirilebilirler. Vitamin C içeren içecekler gerçekten uzun dönem sağlığa iyi gelebilir; özellikle demir emilimini iki katına çıkarabilir. Meyve suyunda yağ veya kolesterol bulunmaz, meyve parçaları içermiyorsa o zaman lif te içermez. Lif tüketmek sindirim sistemimizin sağlığı için çok önemlidir.

MEYVE SUYUNUN VÜCUTTAKİ BAZI ETKİLERİ:

Greyfurt suyu gibi bazı meyve suları bazı ilaçların metabolizmasıyla etkileşir; bazı ilaçların yıkılımı azalarak vücuttaki düzeyleri artabilir. Ama bu etki için ilaçla aynı anda günde 1 litre gibi meyve suyu almak gerekebilir. Bu durum her zaman ve her ilaç için klinik olarak önemli olmayabilir. Bu ilaçlardan belki de en dikkat edilmesi gerekeni warfarin denilen kan sulandırıcıdır. O yüzden devamlı ilaç kullanıyorsanız ve bol miktarda (nar,yaban mersini, kızılcık suyu dahil) greyfurt suyu tüketmeyi düşünüyorsanız öncesinde kullandığınızı ilacı doktorunuza danışmakta fayda var. Her meyve suyu ve her ilaç için endişe etmeye gerek yok.

MEYVE SUYUNDAKİ ŞEKERİN EMİLİMİ:

Meyve suyundaki ana şekerler: sukroz, glukoz, fruktoz ve sorbitol’dür. Sukroz glukoz ve fruktozun birleşiminden oluşan çay şekeridir ve ince barsakta glukoz ve frukoza parçalanır. Sonrasında glukoz hızlıca vücuda emilirken fruktoz ise bir taşıyıcı ile vücuda emilir. (Fruktozun emilimi glukoz varlığında artar) Fruktoz glukozdan fazla ise emilimi azalır (elma ve armut suyu) ama beyaz üzüm suyunda eşit miktarda bulunurlar ve emilimleri artar. Sorbitol de bir çeşit şekerdir ancak meyvelerde çok az bulunur ve azı emilir. Emilmeyen karbonhidratları (en sıklıkla sorbitol ve fruktoz) kalın barsaklarda bakteriler fermente eder ve hidrojen, metan gibi gazlar ve bazı yağ asitleri oluşur ve bunların bir kısmı yine kalın barsaktan emilebilir. Emilmeyen karbonhidrat çok olursa ishale sebep olur. Kuru erik, armut, elma suyu gibi sorbitol ve diğer karbonhidratlardan zengin olan meyve suları kabızlığı olan bebeklerin kakalarının sıklığını ve su içeriğini arttırmak için verilmesi faydalıdır.

……

Meyveler sebzelerle birlikte gerekli vitamin ve mineralleri sağlarlar, kalp damar hastalığı riskini azaltırlar, muhtemelen kansere karşı korurlar ve aşırı kalori alımını engellerler. Mutlaka tam meyve tüketimi önerilmelidir; ve günde 2000 kcal alan 10-18 yaşında bir çocuk 2 porsiyon miktarında meyve yemelidir ( 1-4 yaş arası 1 porsiyon). (1 porsiyon = 175 gram, 2 porsiyon 350 gram meyveye denk gelir) Ve bu miktarın en fazla yarısı meyve suyu olabilir (konsantreler değil). Yaklaşık 200 gram meyve suyu 1 porsiyon meyveye eşdeğerdir. Besin değeri olarak tam meyve kesinlikle meyve suyundan üstündür çünkü lifler içerir. Yani günlük önerilen miktarda meyve tüketiminin yerini hiçbir zaman meyve suyu almamalıdır. Erişkinlerdeki portakal suyunu sağlığa faydalı bulan çalışmaların çocuklarda ve gençlerde teyit edilmesi gerekmektedir.

Dışardan alınan meyve suyunda bazı zararlı mikropların olabileceği bilinmeli ve meyve suyu alırken pastörize olup olmadığı kontrol edilmeli ve pastörize meyve suyu alınmalıdır.

  • 0-1 YAŞ ARASI BEBEKLERDE MEYVE SUYU:  

Yaşamın ilk 6 ayında kesinlikle tek önerilen gıda anne sütüdür. Emziremeyen /emzirmek istemeyen anneler için doktorunuzun önerdiği hazır bebek formülleri yeterlidir, ek gıda gerekmez. Dolayısıyla yaşamın ilk 6 ayında meyve suyu gerekliliği yoktur. Hatta meyve suyu önermenin bir riski de insan sütü/mama formülü ile meyve suyunun yer değiştirmesi ve bebeğin çok gerekli olan protein, yağ, vitaminler, ve demir, kalsiyum çinko gibi minerallerden mahrum kalmasıyla sonuçlanmasıdır. Çocuklarda aşırı meyve suyu tüketimi ile beslenme yetersizliği ve gelişme geriliği olabilir.

En uygunu 1 yaşına kadar olan bebeklere meyve suyu verilmemesidir. Eğer 6 aydan büyük bir bebeğe tıbbi olarak önerilmiş ise o zaman bir bardak ile vermek uygundur. Diğer bir sorun da uzun zaman meyve suyu tüketiminde şekerle karşılaşan dişlerde olan problemlerdir. O yüzden biberondan değil bardak/kupa ile vermek uygundur. Gece uyurken de ağzında bir biberon ile uyumamalıdır. Yine kutu meyve suları, kolaylıkla taşınan kapalı bardaklarda vermek, biberonu yanında taşıyıp vermek çocuklarda dişlerin şeker ile gün boyu temasına ve diş çürüklerine sebep olduğundan önerilmez.

Aslında 6 aydan sonraki bebekler meyveyi püre halinde tüketseler daha iyidir. 1 yaşından sonra ise meyve suyu yemeğin veya atıştırmalığın yanında verilebilir. Üzgün/gergin bir çocuğu sakinleştirmek için gün boyu azar azar verilmemelidir. Bebekler günde 1600 kcal’den az tükettiği için 120 ml meyve suyu bile günlük önerilen meyvenin yarısına denk gelir ve fazladır.

Özellikle çocuklarda ishal zamanlarında meyve suyundaki yüksek şeker miktarı ishali arttırabilir ve düşük sodyum içeriği vücutta sodyum eksikliğine sebep olabilir. Dolayısıyla ishalli çocukta sıvı yerine koyma amaçlı meyve suyu önerilmemelidir.

1-6 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA MEYVE SUYU TÜKETİMİ:

Aslında bebeklere olan öneriler bu yaş grubuna da uygundur. Tatları güzel olduğu için bu yaş çocukları meyveli içecekleri sever ve tüketir. He de gün boyu güzel kolay paketlendiği için yanlarında rahat taşırlar ve anne babalar da meyve suyu faydalıdır diye çok engel olmazlar. Bu yaş grubu çocuklara da mutlaka meyve suyu yerine tam meyve tüketimi önerilmelidir. Gazoz gibi meyve suyu da enerji dengesizliği yapabilir. Yüksek miktarda alındığında ise ishal, çok veya yetersiz beslenme ve diş problemlerine sebep olabilir. Meyve suyunu su ile seyreltmek diş problemlerini azaltmaz.

7-18 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA MEYVE SUYU TÜKETİMİ:

Meyve suyu tüketimi günlük yaklaşık 200 ml ile sınırlandırılmalıdır. Bu da önerilen günlük meyve miktarının yarısıdır. Yine mutlaka tam meyve tüketimi teşvik edilmelidir. Meyve suyunun çok tüketiminde obesite riski vardır.

NOTLAR:

-Meyveli içeceklerin besin değeri meyve suyu kadar değildir.

-1 yaş altında meyve suyunun beslenmede faydası yoktur. Klinik olarak gereklilik yoksa bu yaş grubunda kullanılmamalıdır.

-Meyve suyu bebek ve çocuklarda meyve kadar faydalı değildir.

-1-3 yaş arası çocuklarda meyve suyu günlük en fazla yaklaşık 100-120 ml (1 çay bardağı gibi) önerilmelidir.

-4-6 yaş arası çocuklarda günlük 120-170 ml arası, 7-18 yaş arası çocuklarda ise 170-200 ml veya günlük 2-2,5 porsiyon meyvenin yarısı olarak 1 bardak önerilmelidir.

-İshaldeki sıvı kaybının düzeltilmesinde meyve suyu uygun değildir.

-Aşırı meyve suyu tüketimi beslenme bozukluğu yapabilir (fazla/az beslenme).

-Kalsiyumla güçlendirilmiş meyve suları kalsiyum hatta vitamin D içerse de insan sütü, inek sütü veya bebek formüllerinin sunduğu besinleri içermez.

-Mutlaka meyveli içecekler ile % 100 meyve suyunun farklı olduğunun bilinmesi gerekmektedir.

-Çocuk yuvalarında/anaokullarında meyve suyu tüketiminin azaltılması ve gerçek meyve tüketiminin teşvik edilmesi belli aralıklarla hatırlatılmalıdır.

-Dışardan alınan meyve suyunda bazı zararlı mikropların olabileceği bilinmeli ve meyve suyu alırken pastörize olup olmadığı kontrol edilmeli ve pastörize meyve suyu alınmalıdır.

Sonuçta meyve tüketimi kesinlikle faydalıdır ve çocuğumuza mutlaka meyve tüketimine alıştırmalıyız; meyvenin faydası içerdiği lif, vitamin ve minerallerden gelmektedir. Ama çocuklarımızı portakal suyu değil de mutlaka tam portakal yemeleri yönünde teşvik etmeliyiz.

Daha detaylı bilgi için kaynaklar:

Heyman MB, Abrams SA. Fruit Juice in Infants, Children, and Adolescents: Current Recommendations. American Academy of Pediatrics. Pediatrics. 139;(6): 1-8.

Bir cevap yazın